Nesne yönelimli programlama mantığında yazılım geliştirirken SOLID gibi DRY gibi prensiplere uymamız gerekir. Yine bu prensiplere benzer şekilde, oluşturduğumuz sınıfların, sınıf elemanlarının (field) ve metotlarında (ortamımız nesne yönelimli olsun veya olmasın) belirli prensiplere sahip olması gerekir. İyi bir koddan beklentilerimizin başında o kodun hiçbir değişiklik yapılmaksızın tekrar kullanılabilir olması ve bakım masrafının düşük olması gelir. Daha açık olması için bakım masrafı kısmını genişletelim. Çalışma zamanında oluşacak bir hata veya beklenmeyen bir durumda problemin kaynağının çok hızlı şekilde bulunması ve ilgili parçanın düzeltilmeye çalışılmasının başka yerleri etkileme riski olmamasını bekleriz. Yine bununla ilgili olarak kodlarımızın kolayca test edilebilir olmasını bekleriz. İşte bu gibi sebeplerle kodumuzun en temel parçalarından biri olan metotlarda da prensip sahibi olmanın faydaları olacaktır. Bu yazıda pure function kavramından bahsedeceğim. Kendisi aslında bir kavramın adı olsa da bir metot pure şekilde yazılma şansı varsa bu şekilde yazmak mevcut prensiplerin öğretilerini içermektedir.

Tanımlaması daha kısa olduğu için idempotent fonksiyonlarla başlıyorum:

Idempotent functions (eşgüçlü olarak çevriliyor) saf (pure) olup olmadıklarından bağımsız olarak her çağrıldığında durum (state) değiştirmeyen ve aynı sonucu veren metotlara denilmektedir. Fonksiyonel programlamada ise tanım şu şekildedir: f(x) = y için f(f(x)) = y durumunu sağlayan fonksiyonlardır.

Programlama açısından en temel örnekler HTTP GET methodu örneklenebilir. Bunu standart bir html dosyası için düşündüğümüzde, kullanıcı arka arkaya bu sayfayı istediğinde sonuç veya durum değişmez. Tabii sizin bu davranışı bilinçli değiştirmediğinizi varsayıyorum.

Bu konuda daha anlaşılır örneklerin başlıcaları ise; öncelikle mutlak değer fonksiyonunu ele alalım abs(-4) = 4 sonucunu verirken abs(abs(abs(-4))) de 4 sonucunu vermektedir. Matematikten devam edelim ve 0 ile çarpma yapan bir fonksiyon düşünelim. Sonuç hep 0 olacaktır. Yine bir metnin tüm harflerini büyük harfe çeviren bir fonksiyon, kendi kendisine çağrıldığında sonuç değişmeyecektir. Tüm metin kutularının içindeki metinleri temizleyen bir fonksiyon da buna örnek verilebilir.

Pure fonksiyonlar ile devam ediyorum.

Pure (Saf) functionlar aldıkları argümanlar üzerinde, bellekte ve I/O da yan etkisi olabilecek hiç bir değişiklik yapmayan ve yan etkisi bulunmayan fonksiyonlardır. Bir pure functionın aynı argümanlar ile her zaman, her makinede aynı sonucu vermesi beklenir ve bu argümanlar saklı, sınıf içindeki diğer elemanlar, kullanıcı girişi olmamalıdır.

En temelinden matematiksel fonksiyonlar bu kapsama dahildir. Örnekleyelim:

using System;
namespace Pure
{
    internal class Program
    {
        private static void Main()
        {
            Console.WriteLine(Topla(5,6));
        }


    private static int Topla(int a, int b)
    {
        return a + b;
    }
}
}

Burada Topla fonksiyonumuz her koşulda 11 sonucunu verecektir ve programın işleyişi açısından bir yan etkiye sebebiyet verecek bir işlem yapmamaktadır. Metot üzerinde ufak bir değişiklik yapalım ve pure olmaktan çıkartalım :

private static int Topla(int a, int b)
{
    var sonuc =  a + b;
    Console.WriteLine(sonuc);
    return sonuc;
}

Burada metodun saflığını bozan şeyi görebildiniz mi? Bu farkı yaratan şey sonuc değişkeni değil. Çünkü pure metotlar kendi içerisindeki işlemler için bellek kullanabilirler (programın işleyişine karşı yan etkisi olmadan). O zaman sorun geriye kalan Console.WriteLine(sonuc); satırında gibi gözüküyor. Evet öyle de. Peki ama neden? Bir saf fonksiyonun herhangi bir I/O işlemi yapması beklenmez. Burada uygulamaya ait Console akışına (stream) müdahale edilmektedir. Eğer ki uygulamamızın içerisinde veya dışarısında bir kod parçası bu akışa göre işlem yapıyor olsa ona müdahale etmiş olurduk. Bu da saflık kurallarından birisini çiğnemek oluyor.

Aynı örneği farklı şekilde yapalım:

internal class Program
{
    private static int _sayi1;
    private static int _sayi2;
    private static int _sonuc;


private static void Main()
{
    int.TryParse(Console.ReadLine() ?? "0", out _sayi1);
    int.TryParse(Console.ReadLine() ?? "0", out _sayi2);
    Topla();
    Console.WriteLine(_sonuc);
}

private static void Topla()
{
    _sonuc = _sayi1 + _sayi2;
}
}

Bu örnekte ise _sonuc değişkeni metodun içerisinde olmadığı halde metot bu değişken üzerinde değişiklik yapmıştır. Bundan dolayı metot pure değildir.

Benzer şekilde aşağıdaki metot örnekleri de saf (pure) değildir:

private static int KalanGunSayisi(DateTime hedef)
{
    return (int)DateTime.Now.Subtract(hedef).TotalDays;
}

private static int ZarAt()
{
    return new Random().Next(1, 7);
}

KalanGunSayisi isimli method bugün için hep aynı değeri verirken, yarın çalıştırdığımda aynı sonucu vermeyeceği için saf kabul edilemez. ZarAt metodu da benzer şekilde her çalıştırıldığında farklı sonuç vermektedir.

Peki şuna bakalım:

internal class Program
{
    private static int _sayi1;
    private static int _sayi2;


private static void Main()
{
    int.TryParse(Console.ReadLine() ?? "0", out _sayi1);
    int.TryParse(Console.ReadLine() ?? "0", out _sayi2);
    Console.WriteLine(Topla());
}

private static int Topla()
{
   return _sayi1 + _sayi2;
}
}

Örnekteki Topla metodu için ne diyebiliriz? Burada _sayi1 ve _sayi2 değerleri açıkça argüman olarak gelmeseler de metot için gizli birer argümandırlar. Fakat tanımda açıkça bu argümanların saklı olmaması veya bir değişken olmaması gerektiği belirtilmektedir. Neticede Topla() fonksiyonunu her çağırdığımızda başka bir metodun etkisi ile _sayi1in değişip değişmediğini bilemeyeceğimizden her çağırdığımızda farklı sonuç dönme olasılığı vardır.

Not 1: Erişilen sınıf üyesinin sabit (const) veya değişmez ve saltokunur (immutable and readonly) olması durumunda bu fonksiyonun pure olacağı görüşü bulunmaktadır.

Not 2: Saf bir metot not1 de yazdığımız durumlar dışında genellikle static olarak tanımlanabiliyor olması gerekir. Tanımlanamıyorsa sınıf içerisindeki bir değişkene bağımlılığı var demektir ve bu onu artık saf yapmaz.

Bir fonksiyon pure olmayan başka bir fonksiyonu çağırdığında artık pure kabul edilmez. Örneğin :

 private static int Topla(string a, string b)
 {
     Console.WriteLine(2131);
     int.TryParse(Console.ReadLine() ?? "0", out int sayi1);
     int.TryParse(Console.ReadLine() ?? "0", out int sayi2);
     return sayi1 + sayi2;
 }

BuradaTryParse methodunun kendisi pure tanımı dışında olduğundan (out kullandığınız an fonksiyon dışında bir bellek değişikliği yaptığımız için bu durum oluşur) kendi methodunuz için de saf demek doğru olmayacaktır.

Kod yazarken bir fonksiyonu saf olarak yazabileceğinizi fark ettiğiniz an öyle yazmalıyız. Bunun faydaları: